Polikistik Over Sendromu (PKOS), üreme çağındaki kadınların yaklaşık %5-7’sinde görülen yaygın bir hormonal bozukluktur. PKOS’ta, her ay olgunlaşıp çatlaması gereken yumurta hücresinin gelişimi yarıda kalır. Yumurta çatlayamadığı için yumurtalıklarda milimetrik boyutlarda çok sayıda kist (polikistik görünüm) oluşur. Bu durum, kadında yumurtlamanın olmamasına (anovulasyon) ve ciddi hormonal dengesizliklere yol açar.
Polikistik Over (PKOS) Belirtileri Nelerdir?
Hastalarda aşağıdaki bulguların bir kısmı veya hepsi bir arada görülebilir:
Adet Düzensizliği
Normal bir adet döngüsü 28-35 gün sürer. Adet döngünüz 35 günden uzun sürüyorsa ve 1 yılda 3 kereden daha fazla adet gecikmesi yaşıyorsanız, hormonal bir bozukluk araştırılmalıdır.
İnfertilite (Kısırlık)
PKOS, kadınlarda kısırlığın en sık görülen nedenidir. Yumurtlama sorunu (yumurtanın çatlayamaması) nedeniyle gebe kalmak zorlaşır. Genellikle yumurtlama tedavisine ilk seçenek olarak başvurulur.
Kilo Artışı ve Obezite
Hastaların yaklaşık %75'inde obezite görülür. Kilo arttıkça yumurtlama bozukluğu artar, yumurtlama bozuldukça kilo vermek zorlaşır (kısır döngü). Zayıf kadınlarda da PKOS görülebilir.
Tüylenme ve Sivilcelenme
Androjen (erkeklik hormonu) artışına bağlı olarak yüz, çene, göbek ve göğüs bölgesinde aşırı tüylenme; ciltte yağlanma ve dirençli sivilce (akne) problemleri görülür. Ayrıca erkek tipi saç dökülmesi yaşanabilir.
PKOS’un Uzun Dönemdeki Riskleri
Polikistik Over Sendromu sadece bir üreme veya kozmetik sorunu değil, aynı zamanda ciddi metabolik riskler taşıyan bütüncül bir sendromdur:
İnsülin Direnci ve Diyabet
PKOS'ta insülin direnci temel rol oynar. İnsülin direnci yumurtlamayı bozar. İleri yaşlarda Tip 2 Şeker Hastalığı (Diyabet) görülme sıklığı artar.
Kalp ve Damar Hastalıkları
Obezite, yüksek tansiyon ve kanda artan kötü kolesterol (LDL) damar sertleşmesine (ateroskleroz) yol açarak kalp krizi ve felç riskini artırır.
Rahim Kanseri Riski
Yumurtlama olmadığı için progesteron hormonunun koruyucu etkisi ortadan kalkar. Rahmin iç tabakası (endometrium) sürekli yüksek östrojene maruz kalarak kalınlaşır. Düzenli adet görülmemesi, ilerleyen yaşlarda Rahim (Endometrium) Kanseri riskini artırır. İlaçla düzenli adet görülmesinin sağlanması bu riski ortadan kaldırır.
Tanı Nasıl Konur?
Tanı için öncelikle Ultrasonografi ile yumurtalıklar değerlendirilir. Her bir yumurtalıkta 2-9 mm büyüklüğünde 12 veya daha fazla yumurta keseciği görülmesi PKOS'u işaret eder. Kesin tanı için ultrason bulgusuna ek olarak; tüylenme/sivilcelenme gibi klinik belirtiler, kan testlerinde hormon bozuklukları (androjen yüksekliği) ve adet düzensizliği gibi kriterler değerlendirilir. (Hipotiroidi veya Cushing sendromu gibi diğer hastalıklarla ayırıcı tanısı yapılmalıdır.)
PKOS Tedavi Yöntemleri
- Kilo Vermek ve Diyet: Obezite kaynaklı insülin direncini kırmak için en etkili yoldur. Vücut kitle indeksinin 27'nin altına indirilmesi, çoğu hastada yumurtlama fonksiyonlarının kendiliğinden geri dönmesini sağlar.
- Doğum Kontrol Hapları: Çocuk isteği olmayan hastalarda ilk tercihtir. Erkeklik hormonu (androjen) üretimini baskılar. Bu sayede adetler düzene girer, yeni tüylenme oluşumu engellenir ve sivilceler azalır.
- İnsülin Direnci İlaçları (Metformin): Kanda insülin ve androjen seviyesini düşürerek yumurtlamayı düzenler. Gebe kalma oranlarını artırır ve gebeliğin ilk 3 ayında düşük riskini azaltır.
- Cerrahi Tedavi (Laparoskopik Drilling): İlaç tedavisine yanıt alınamayan durumlarda, kapalı ameliyat (laparoskopi) ile yumurtalık dokusundaki kistler üzerine delikler açılarak yumurtlama uyarılır. En son çare olarak denenir.