Vücudumuzdaki kemikler kasları destekler, hayati organları korur ve hücrelerin çalışması için temel gereksinimlerden biri olan kalsiyumu depolarlar. 50 yaşın üzerinde her üç kadından birinde ve 50 yaş üzerinde her beş erkekten birinde görülen Osteoporoz (Kemik Erimesi), yaşam kalitesini doğrudan etkileyen ciddi bir sağlık sorunudur.

Kemikler yaş ilerledikçe kalsiyumu kaybederek delikli, zayıf ve kolay kırılabilir hale gelirler. Kemiğin iç yapısı ve kalitesi bozulur, vücudun kemik çatısı zayıflar. Osteoporotik kişilerde kemikler ağırlığını kaybetmişlerdir. Hayatın erken dönemlerinde kemik dokusu yeterince gelişmemiş kişilerde, ileri yaşlardaki kemik kaybı çok daha hızlı gerçekleşir.

Tanı ve Belirtiler

Osteoporozun tanısında ve takibinde sadece fiziki muayene yeterli değildir; film (röntgen), kemik yoğunluğu ölçümleri (DEXA), kan ve idrar incelemeleri gerekmektedir. Kemik yoğunluk ölçümleri 1.5 - 2 yıl ara ile tekrarlanmalı ve karşılaştırma için aynı cihazla yapılmalıdır.

Hastalık genellikle sessiz ilerlese de şu belirtilerle kendini gösterebilir:

• Bel ve sırt ağrısı
• Boyda kısalma
• Sırtta kamburlaşma ve omuzlarda yuvarlaklaşma
• Omurga, el bileği, kaburga ve kalça kemiğinde kolay oluşan kırıklar

Kimler Risk Altında? (Risk Faktörleri)

Kadınlarda 65 yaş üzeri, erkeklerde 70 yaş üzeri olmak temel risk faktörüdür. Bunun dışında osteoporoz riskini artıran nedenler ikiye ayrılır:

Değiştirilemeyen Risk Faktörleri

• Kadın cinsiyet ve ileri yaş
• Erken menopoz veya cerrahi (yapay) menopoz (Östrojen azalması)
• Aile öyküsü ve daha önceki kırık öyküsü
• Kısa boylu, ince yapılı olmak (İri yapılılara göre risk daha fazladır)
• Beyaz tenli, açık renk gözlü olmak
• Bazı hastalıklar: Çölyak, astım, hipertiroidi, diyabet, romatoid artrit, kanser

Değiştirilebilen (Önlenebilir) Risk Faktörleri

• Düşük kalsiyum ve D vitamini içeren yetersiz beslenme
• Fiziksel aktivite ve egzersiz eksikliği
• Sigara kullanımı ve aşırı alkol/kafein tüketimi
• Düşük vücut kitle indeksi (aşırı zayıflık)
• Uzun süreli bazı ilaçların kullanımı (Kortizon, epilepsi ilaçları, tiroid ilaçları, lityum vb.)

Osteoporoz Tedavisi

Eriyen kemiği tekrar yerine koymak zor, pahalı ve uzun zaman alan bir süreçtir. Bu nedenle erken tanı ve risk faktörlerini belirlemek son derece önemlidir. Tedavi multidisipliner bir yaklaşım gerektirir:

• Hormon Tedavisi: Menopozdaki kadınlarda ateş basması, terleme gibi şikayetleri azaltmak ve osteoporozu önlemek amacıyla östrojen ve progesteron kullanılır.
• Kalsiyum ve D Vitamini: Kemik yoğunluğunun devamı için hayat boyu şarttır.
• Kalsitonin: Kemik kaybını önler ve osteoporoza bağlı kemik ağrılarını azaltır.
• Bifosfonatlar (Alendronat vb.): Kemikte yıkım yapan hücrelerin faaliyetini baskılayan temel ilaçlardır.
• Egzersiz: Kemik kitlesini artırır, esnekliği destekler ve dengeyi sağlayarak düşmeleri (kırıkları) önler. Yürüyüş, aerobik ve germe egzersizleri doktor kontrolünde yapılmalıdır.

Beslenme ve Kalsiyum İhtiyacı

35 yaşından sonra sağlıklı kemiklere sahip olmak isteyen herkesin günde 1000 mg kalsiyum alması gerekir. Menopoz sonrası ve risk taşıyanlarda bu miktar 1200 - 1500 mg'a çıkarılmalıdır.

Günlük Önerilen Kalsiyum Miktarları

Bazı Yiyeceklerdeki Kalsiyum Oranları

Not: Böbrek taşı öyküsü olan hastalar kalsiyum tabletleri kullanmadan önce mutlaka doktoruna danışmalıdır.

Yaşlılarda Düşmelerin Önlenmesi

Düşmelerin büyük bir kısmı ev içinde yaşanır. Alınacak basit ev içi güvenlik önlemleri hayat kurtarır:

• Evin merdivenlerinde veya yürüyüş yollarında ayağa takılacak eşyalar (kablo, ayakkabı) kaldırılmalıdır.
• Ayağın takılabileceği küçük kilimler veya halılar yere sabitlenmelidir.
• Banyo küveti, duşakabin zemini kaymaz bantlarla kaplanmalı ve klozet kenarlarına tutunma barları (tutamak) yaptırılmalıdır.
• Sık kullanılan eşyalar el hizasında (uzanma gerektirmeyecek yerlerde) tutulmalıdır.
• Ev içinde kaygan terlik yerine altı tutunan ev ayakkabısı tercih edilmelidir.
• Gece kalkışları için iyi bir aydınlatma veya gece lambası kullanılmalıdır.